EŞ SEÇİMİNİZİ NASIL YAPIYORSUNUZ?

Levent Şahin

Levent Şahin

İnsanlık var olduğu ilk andan itibaren aile de var olmuştur. İnsan aslında doğası gereği toplumsal bir varlıktır. Antropologların da ifade ettiği gibi en ilkel ve eski toplumlarda bile aile hep olagelmiştir. Bu bağlamda ailenin bilinen en eski toplumsal yapı olduğunun altını önemle çiz mekte yarar görüyoruz.

Tarih bilimcilere göre ilk din de aile içerisinde meydana gelmiştir. İlk anlarda daha çok atalara tapınma halinde beliren din ihtiyacı sonraları gelişerek günümüze kadar gelmiştir. Kaldı ki, şu ana kadar incelenen toplumlar içerisinde tarihsel süreçte dinsiz bir topluma rastlanmamıştır. Sanırım Göbekli Tepe’de meydana gelen gelişmeler bazı kabul görmüş teorilerimizi de yeniden gözden geçirmemizi sağlayacak gibi.

Konumuz din değil tabii ki bu yazıda. Sadece konuya girizgâh yapmada aklımıza gelenleri yazıverdik bir çırpıda hepsi bu. Aile dediğimiz gibi ilk var olan sosyolojik yapı olup tarih içerisinde değişik aile yapılarına rastlanmıştır. Örneğin, Le Play’e göre: Kök aile, Kararsız aile ve Ataerkil aile olacak şekilde bir sınıflamaya gidilmiştir. Ziya Gökalp ise Türk toplumunu İslamiyet öncesi aile, İslamiyet sonrası aile ve Cumhuriyet dönemi modern aile olarak sınıflandırmıştır.

Her ne kadar aile çeşitleri yaşadıkları yer, konum, aile içi ve dışı gibi pek çok etkinin altında kalsa da karı-kocanın birlikteliği hiç değişmemiş ve bir esas olarak var olmaya devam etmiştir. Toplumlarda kültürün etkisi ile evlilikler değişik birtakım ritüellerle süslenmiş ve bazı kurallara sahip olmuşlardır. Örneğin, eskiden görücü usulü ve imam nikâhlı evlilikler daha çok tercih edilirken, günümüzde artık resmî nikah ve bireyin eşini kendisinin seçtiği durumlar daha yaygın görünmektedir.

Peki, bireyler hangi saiklerle eş seçimini yapıyorlar?

Eş seçimi üzerine yapılan ve yapılmakta olan araştırmalar kimin kiminle evleneceğini belirleyen faktörlerin başlıcalarının şunlar olduğunu göstermiştir:

  • Yakınlık,
  • İdeal eş kavramı,
  • Anne veya babayı gelecekteki eş için örnek kabul etmek,
  • Kişilikle ilgili gereksinmeler,
  • Homogami, yani kendisine benzerle evlenme eğilimi,

Yakınlık: Bu teoriyi ileri sürenler insanların genellikle kendilerine yakın, komşu oturan, birlikte oynadıkları, birlikte okula gittikleri veya aynı yerde çalıştıkları kimselerle evlen-meye eğimleri olduğunu kabul etmektedirler. Yani bu teoriye göre, ancak birbirlerine rastlama şansı olan kimseler birbirleriyle evlenirler.

İdeal eş: Birçok genç evlenecekleri kimselerin morfolojik ve fizyolojik karakterlerini belirtmek suretiyle kafalarında tasarladıkları ideal bir kız ve erkeği tanımlar. Yapılan araştırmalar göstermiştir ki, pek çok kimse eş seçerken kafalarında tasarladığı ideal eş kavramına elinden geldiğince bağlı kalmaya dikkat etmektedir.

Anne-babayı örnek alma: Birçok erkeğin evlendikleri kimsede kendi annelerindeki pek çok özellikleri görmeye yöneldikleri görülmüştür. Kızların bir kısmının da koca olarak babalarındaki birçok özelliklere sahip bir kimseyi düşündükleri saptanmıştır.

Kişilikle ilgili gereksinmeler: Kişinin mizaç özelliklerinin de eş seçmede rol oynayan önemli bir faktör olduğu herkesçe kabul edilmektedir. Bu teoriyi ileri sürenler, ancak kendi karakter ve mizacına uygun kişileri eş olarak seçenlerin evlilik yaşamlarında mutlu olacaklarını söylemekte ve bu benzerliklerin birçok yönden evlilikte uyuşmayı kolaylaştırdığını ileri sürmektedirler.

Homogami: İnsanların birçok yönden kendine benzerleri mi yoksa kendilerinde olmayan, fakat olmasını arzuladıkları özelliklere sahip ve dolayısıyla kendilerini tamamlayan kimseleri mi seçtikleri çok eski zamanlardan beri bakışları üzerine çeken bir konu olmuştur.

Oysa biz bu seçim yöntemlerinden daha çok “kişilikle ilgili gereksinimler”i daha çok be-nimsemekteyiz. Bireylerin kişilik özelliklerinin aslında eş seçiminde etkili olduğunu görmekteyiz. Bireyleri 4 ana kişilik yapısına göre sınıflandırdığımızda; Kırmızı, Mavi, Sarı ve Yeşil olarak sınıflandırmaktayız. Bu konuda tezimiz şu: Bireyler eş seçiminde daha çok zıt kutupları, yani kendilerini tamamlayanları ararken, arkadaş seçiminde ise daha çok kendilerine benzeyen aynı kutuptaki insanları seçmektedirler.

Şimdi bu satırları okuyan kimileri yukarıda saydığımız dört rengi merak edeceklerdir. Konuyla ilgili olarak daha ayrıntılı bilgi edinmek isteyenler “Rengini Bil, Dengini Bulursun” adlı yayınımızı okuyabilirler. Ancak yine de kısa bir bilgi vermek gerekirse şunları söyleyebiliriz:

Birbiriyle arkadaş renkler: Kırmızı ve Yeşil / Mavi ve Sarı.

Birbiriyle zıt renkler: Kırmızı ile Sarı / Yeşil ile Mavi.

Şu halde başarılı bir evlilik için renk kombinasyonları yani kişilik tipleri aşağıdaki gibi tecelli etmelidir:

Kırmızı-Sarı

Mavi-Yeşil

Daha önceki satırlarda da ifade edildiği gibi bu kişilik tipleri birbirine zıt yapılardır. Çevre-nizde bir yastıkta kocayan ya da uzun süredir devam eden evlilikler vardır. İşte bu noktada bizler bu çiftlerin mutlak birbirlerine zıt karakterleri içerdiklerini düşünürüz.

Sağlıklı bir toplum için aile son derece önemlidir. Uzun yıllar tarımda kendi kendine yeten bir ülke kavramıyla övünürken aynı zamanda sağlam bir aile yapımız olmasıyla da övünmekteydik. Ne yazık ki artık bu iki kavram da zaman içerisinde değişikliğe uğramış olup, tıpkı canlı hayvan, sebze meyveyi dışarıdan ithal eden bir ülke konumuna ge-rilemişsen, boşanma oranları konusunda da çok ciddi gerilemeler yaşamış durumdayız. TÜİK 2017 yılı verilerine göre evlenen çiftlerin sayısı 569 bin 459 olurken, boşanan çiftlerin sayısı ise 128 bin 41 olarak gerçekleşmiştir. Kabaca her 5 çiftten birisi boşanmış gibi görünmektedir. ABD’de ise bu oran 2011 yılı itibariyla her 4 evlilikten birisini boşanmayla sonuçlandığını göstermektedir. Doğal olarak ABD’nin nüfusunun bize göre yaklaşık 5 kat daha fazla olduğunu göz önüne alırsak durumun ne kadar ciddi olduğunu anlamış oluruz.

Günün sonunda, şurası bir gerçek ki aile toplumsal yaşamın önemli bir unsuru ve devletlerin de aynı zamanda refahını sağlayan bir mekanizmadır. Ne var ki küreselleşme denilen olgu bu alanda da bir bozulmaya yol açmış olup, bireysel yaşamı üstün tutmuş görünmektedir.

Kaynak: 

www.tuik.gov.tr 2018

Yrd.Doç.Dr. Aktaş, Gül, Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Aile Sosyolojisi Ders Notları, 2018.

Şahin, Levent, Rengini Bil Dengini Bulursun, yamacegitim yayınları 2018.

 

 

Levent Şahin tarafından yazıldı

Başa Dön